THE PROPHET MUHAMMAD’S RELATIONS WITH FOLLOWERS OF DIFFERENT FAITHS IN THE CONTEXT OF HUMAN DIGNITY AND UNIVERSAL VALUES
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.19694547Keywords:
İslam Hukuku, Hz. Peygamber, İnsan Hakları, Gayri Müslim, Medine Sözleşmesi., İslam Hukuku, Hz. Peygamber, İnsan Hakları, Gayri Müslim, Medine SözleşmesiAbstract
This study is a qualitative investigation into the foundations of human rights in Islamic thought and the Prophet Muḥammad’s verbal and practical measures to safeguard these rights. Conducted through a comprehensive literature review—including the Qur’ān, hadith collections, classical Islamic sources, and contemporary scholarship—it examines the Prophet’s emphasis on human dignity alongside the principles of social justice, equality, and brotherhood. Notable examples include his invocation of humanity’s innate dignity during the Tawāf of the Kaʿbah and the articulation of rights at the Ḥajj al-Wadāʿ (Farewell Pilgrimage) that parallel modern human rights discourse, affirming the inviolability of life, property, and personal integrity. Furthermore, the Constitution of Medina is analyzed as an early model for legal equality and peaceful coexistence in a multi‑religious, multi‑ethnic society. Across his lifetime, the Prophet treated all individuals—regardless of race, language, color, or tribal affiliation—as equals, laying the historical groundwork for Islam’s universal human rights ethos. This research demonstrates that Islam’s normative framework for human rights is not merely theoretical but was lived and enacted by the Prophet in his social praxis. The primary aim is to elucidate his model of engaging non‑Muslims with respect and dignity-rejecting violence, extremism, and selfishness-and, through that paradigm, propose approaches to eliminate oppression, revive universal virtues, and foster a more inclusive social horizon.
References
Açıkel, Yusuf, Resul Korkmaz. “Hz. Peygamber’in Hadisleri Işığında Takvâ ve Mahiyeti”. Burdur İlahiyat Dergisi 9 (2024), 1-32.
Agitoğlu, Nurullah. “Nahl Sûresinin Tefsiri Bağlamında Geçen Bazı Hadis Rivayetleri Üzerine”. Nahl Suresi Örnekliğinde Bir Kollektif Tefsir Denemesi. 85-110. Ankara: İlahiyat Yayınları, 2021.
Ağarı, Murat. “Hz. Muhammed’in Hıristiyan Ve Yahudi Siyasetlerine Genel Bir Bakış”. İslâmî Araştırmalar Dergisi 20/2 (2007), 135-144.
Algül, Hüseyin. “Hz. Muhammed (s.a.v)’in Adaleti”. Diyanet İlmi Dergi 31/3 (1995), 25-36.
Altuncu, Abdullah. “Arap Yarımadası’nda Yahudiler”. Arap Yarımadası’ndaki Yahudilerin Yerleşmiş Olduğu Bölgeler ve Kökenleri. İstanbul: İslâmî İlimler Araştırma Vakfı, 2023.
Âlûsî, Şehâbeddin Mahmûd . Rûḥu’l-Meʿânî fî Tefsîri’l-Kur’âni’l-ʿAzîm ve’s-Sebʿi’l-Mesânî. 30 Cilt. Beyrut: Dârü’t-Turâsi’l-Garbî, ts.
Askalânî, İbn Hacer. Fetḥu’l-bârî bi-şerḥi Ṣaḥîḥi’l-Buḫârî. 17 Cilt. Riyad: Dârü’t-Teyyibe, 2005.
Ateş, Ali Osman. “İslam ve Barış”. Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 6/2 (2006), 1-14.
Avcı, Casim, Mevlana İdris. Hz. Muhammed’in Hayatı. Ankara: DİB Yayınları, 8. Basım, 2019.
Avcı, Seyit. “Hz. Peygamber’in İbadet Hayatı”. Siyer Araştırmaları Merkezi Dergisi 10 (2021), 13-32.
Aydın, Mehmet. “Hz. Muhammed Devrinde İslâm - Hıristiyan Münasebetlerine Toplu Bir Bakış”. Belleten 49/193 (1985), 53-64. https://doi.org/10.37879/ttkbelleten.1004822.
Beyoğlu, Cem Ümit. “Anayasalcılık Düşüncesi Bağlamında Medine Vesikası”. İlahiyat Tetkikleri Dergisi 60/1 (2023), 121-133. https://doi.org/DOI: 10.5152/ilted.2023.23480
Buhârî, Muhammed b. İsmâil. el-Câmiʿu’ṣ-ṣaḥîḥ. Dımaşk: Dar İbn Kesîr, 2002.
Cessâs, Ebû Bekr Ahmed b. Alî er-Râzî. Aḥkâmü’l-Ḳurʾân. thk. Muhammed Sâdık Kamhâvî. 5 Cilt. Beyrut: Dâru İhyâi‟t-Turâsi‟l-Arabî, 1992.
Cevherî, Ebû Nasr İsmâîl b. Hammâd. Tâcü’l-luġa ve ṣıḥâḥu’l-ʿArabiyye (eṣ-Ṣıḥâḥ). Beyrut: Daru’l-ʻAlem lil Melayîn, 1990.
Cürcânî, Seyyid Şerîf. et-Taʻrîfât. Beyrut: Mektebetü’l-Lübnân, 1985.
Çatak, Bilge Deniz. “Mezhep Farklılıklarının Evli Çiftlerin İlişkileri Üzerindeki Etkileri: Berlin-İstanbul Örneği”. Akdeniz İnsani Bilimler Dergisi 2 (2015), 179-201. https://doi.org/10.13114/MJH.2015214566
Çetin, Musa. “Hz. Peygamber (s.a.v.)’in Hayatında Bir İlke Olarak ‘Şefkat’”. e-Şarkiyat İlmi Araştırmalar Dergisi 8/1 (2016), 251-269.
Çiçek, Hacı. “Münâfıkların İnanç Dünyası ve Hz. Peygamber Devrinde Münâfıklar”. İstanbul Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 3/2 (2012), 199-222.
Çolak, Ali. “Hasta Ziyareti ile ilgili Hadisler Bağlamında Bir İnceleme”. EKEV Akademi Dergisi 15/48 (2011), 161-176.
Çuçak, Muhammed. “İslâmî Literatürlerde Gayrimüslim Azınlık Kavramının Ortaya Çıkışı ve Tarihi Süreci”. Bingöl Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 4/7 (2016), 119-141.
Dadan, Ali, Raziye Gül Güzeş. “Bedir Esirlerinin Serbest Bırakılması ve Bedir Savaşı Sonrası İslam’a Karşı Tutumları”. Şırnak Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 33 (2023), 173-203.
Doğan, Bayram, Mehmet Turan. “Anayasa Hukuku Bağlamında Medine Vesikası”. Süleyman Demirel Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 11/1 (2021), 69-95.
Erul, Bünyamin. “Varaka b. Nevfel”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 42/517-518. İstanbul: TDV Yayınları, 2012.
Fayda, Mustafa. “Devs (Benî Devs)”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 9/153. İstanbul: TDV Yayınları, 1994.
Güleç, Hüseyin. “Hz. Muhammed’in Uygulamalarında Düşünce ve İnanç Özgürlüğü”. İlahiyat 13 (2024), 187-201.
Gültekin, Abdurrazak. “Dini İletişimde Empatinin Önemi”. Journal of Social and Humanities Sciences Research 9/86 (2022), 1642-1651. http://dx.doi.org/10.26450/jshsr.3198
Günay, Hacı Mehmet. “İslam Hukukunda Hakların Tasnifi Üzerine Analitik Bir İnceleme”. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi 20/2 (2020), 755-799.
Günaydın, Betül, Ayşe Zişan Furat. “Eğitim ve Sosyal Bütünleşme İlişkisi: 1980 Sonrası Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Programlarında Aile Olgusu”. Marife Dini Araştırmalar Dergisi 25/1 (2025), 23-50.
Güneş, Ahmet. “İslam Hukukunda Gayrimüslimlerin Vatandaşlık Statüleri”. İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi 11 (2008), 255-268.
Hamidullah, Muhammed. İslam Anayasa Hukuku. çev. Vecdi Akyüz. İstanbul: Beyan Yayınları, 2015.
Hamidullah, Muhammed. İslam Peygamberi. çev. Salih Tuğ. 2 Cilt. Ankara: Yeni Şafak, 2003.
Hayrâbâdî, Muhammed Ebü’l-Leys, Şücâʿur-Rahmân. “İnsâniyyetu’l-insân fî’t-teʿâmuli maʿe ehli’d-diyânâti’l-uḫrâ: Teʿâmulu’n-Nebiyyi ṣallallâhu ʿaleyhi ve selleme maʿa ğayri’l-müslimîne unmûzacen”. al-Burhān Journal of Qurʾān and Sunnah Studies 8/1 (2024), 162-188. https://doi.org/10.31436/alburhn.v8i1.335
Hurç, Ramazan. “Hz.Muhammed’in Müşrikler ile Yaptığı Anlaşmalara Siyasal Bağlamda Bir Bakış”. Fırat Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 6 (2001), 21-40.
İbn Abdilberr, Ebû Ömer Cemâlüddîn en-Nemerî. ed-Dürer fî İhtisâri’l-Meğâzî ve’s-Siyer. thk. Şevkî Dayf. Kahire, 1403.
İbn Hişâm, Ebû Muhammed Cemâlüddîn. es-Sîretü’n-nebeviyye (Sîretü İbn Hişâm, Sîretü Resûlillâh). thk. Ömer Abdusselâm Tedmürî. 4 Cilt. Beyrut: Dârü’l-kitabi’l-Arabî, 1990.
İbn Kesîr, Ebü’l-Fidâ. el-Bidâye ve’n-nihâye. 15 Cilt. Beyrut: Mektebetü’l-Meʻrif, 1990.
İbn Kesîr, Ebü’l-Fidâ. Tefsîrü’l-Ḳurʾâni’l-ʿaẓîm. thk. Sâmî b. Muhammed es-Selâme. 8 Cilt. Riyad: Dar Tayba li‑n‑Nashr ve‑t‑Tevzî, 2. Basım, 1999.
İbn Kudâme, Ebü’l-Ferec. eş-Şerḥu’l-kebîr. thk. Abdullah b. Abdulmuhsin et-Türkî. 32 Cilt. Hicr, 1996.
İbn Kudâme, Muvaffakuddin. el-Muġnî. thk. Abdulmuhsîn et-Türkî, Abdulfettâh Muhammed es-Sahlû. 15 Cilt. Riyad: Darü’l-Alemi’l-Kütüb, ts.
İbn Mübârek, Abdullah. el-Müsned. thk. Suphî el-Bedrî es-semâraî. Riyad: Mektebetü’l-Maarif, 1987.
İbn Rüşd, Ebü’l-Velîd Muhammed b. Ahmed. el-Muḳaddemâtü’l-mümehhedât. thk. Muhammed Husebî. 3 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Garbi’l-İslâmî, 1988.
İbn Sa’d, Ebû Abdillâh Muhammed. eṭ-Ṭabaḳātü’l-kübrâ. thk. Muhammed b. Sâmil es-Sülemî. 9 Cilt. Beyrut: Dârü’l-Kutübi’l-İlmiyye, 1997.
Kapar, Mehmet Ali. “Uluslararası İlişkiler Bağlamında Hz. Muhammed’in Gayrimüslim Unsurlarla Olan İlişkilerindeki Örnekliği”. Necemettin Erbakan Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 48/57 (2019), 57-82.
Kâsânî, Alâüddîn Ebû Bekr. Bedâʾiʿu’ṣ-ṣanâʾiʿ. 7 Cilt. Beyrut: Darü’l-Kütübi’l-Arabî, 1982.
Komisyon. Hadislerle İslam. ed. Mehmet Emin Özafşar. İstanbul: Diyanet İşleri Yayınları, 4. Basım, 2020.
Komisyon. Kur’an Yolu Türkçe Meal ve Tefsir. 5 Cilt. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 2020.
Kumaş, Mehmet Salih. Çok-Hukuklu Sistem ve İslâm Hukukundaki Yeri. Bursa: Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2007.
Kur’ân Yolu. Erişim 07 Temmuz 2025. https://kuran.diyanet.gov.tr.
Kurtubî, Ebu Abdullah Muhammed b. Ahmed b. Ebi Bekr. el-Cami li-Ahkami’l-Kur’an ve’l-Mübeyyin li-ma Tezammanehu mine’s-Sünneti ve Ayi’l-Furkan. thk. Abdullah b. Abdülmuhsin et-Türki, Muhammed Rıdvan Arksusi. Beyrut - Lübnan: Müessesetü’r-Risale, 2006.
Küçükaşçı, Mustafa Sabri. “Vahşî b. Harb”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 42/450-451. İstanbul: TDV Yayınları, 2012.
Mâlik b. Enes, Ebû Abdillâh. el-Muvaṭṭa. thk. Kemal Hasan Ali. Beyrut: Müessesetü’r‑Risâle, 2013.
Miftâh, Hâşim Mansûr. “Alâkatu’r-Rasûl (sallallâhu aleyhi ve sellem) ma‘a Ehlü’z‑Zımmeh”. al-Mecelle’l-Libiyyeti’l-Âlemiyye 22 (2017), 1-14. https://doi.org/10.37376/1570-000-022-002
Müslim, Ebü’l-Hüseyn Müslim b. el-Haccâc. el-Câmiʿu’ṣ-ṣaḥîḥ. nşr. Muhammed Fuâd Abdülbâkī. Kahire: y.y., 1374-75/1955-56.
Nevevî, Ebû Zekeriyyâ Yahyâ b. Şeref. el-Minhâc fî şerḥi Ṣaḥîḥi Müslim b. el-Ḥaccâc. 18 Cilt. Beyrut, 2. Basım, 1994.
Nuveyrî, Şihâbuddîn Ahmed b. Abdülvehhâb. Nihâyetü’l-Ereb fî Fenûni’l-Edeb. 18 Cilt. Kahire, 1954.
Özdemir, Halis. “Resûlullah’ın Zırhını Rehin Bırakması ve Ailesinin Geçimi”. Anadolu’da Bugün (21 Aralık 2023).
Öztürk, Levent. “Medine İslam Toplumunda Müslümanlar ve Hristiyanlar”. İlk Dönem İslam Toplumlarında Birlikte Yaşama Tecrübesi. İstanbul: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 2016.
Öztürk, Mehmet. “İslam Hukukuna Göre Saç Boyama”. e-Journal of New World Sciences Academy 8/1 (2013), 121-130.
Palabıyık, M. Hanefi. “Hz. Peygamber’in Devlet Kurma Faaliyeti (Tarihî Arkaplan ve Teşrî Açısından)”. Atatürk Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 6/17 (2002), 93-120.
Remlî Ahmed b. Hüseyin. Şerḥu Süneni Ebî Dâvûd. thk. Bedar Felâh, Halid Ribât. 20 Cilt. Dârü’l-Felâh, 2016.
Sallabî, Ali Muhammed. es-Sîretü’n-Nebeviyye: arzu vekâi’ ve tahlîlu ahdâs. Beyrut: Dârü’l-Ma’rife, 7. Basım, 2008.
Sarı, Süleyman. “Hak, Hukuk ve Toplumsal Barış: Hz. Peygamber’in Farklı İnanç Gruplarıyla Münasebetleri”. Sultan İlahiyat Araştırma Dergisi 2/2 (2024), 143-167.
Sarıçam, İbrahim. “Hz.Muhammed’in Hayatının Güncel Sunumu Üzerine Bazı Düşünceler”. İstem 4/7 (2006), 9-13.
Sellâm, Ebî Ubeydi’l-Ḳāsım. Kitâbu’l-Emvâl. thk. Ebû Enes Seyyid b. Muḥibb. 2 Cilt. Mısır: Dâru’l-Hüdn’n-Nebevî, 2007.
Semhûdî, Ebü’l-Hasen Nûrüddîn. Vefâʾü’l-vefâ bi-aḫbâri dâri’l-Muṣṭafâ. thk. Muhammed Muhyiddin Abdülhamîd. 3 Cilt. Beyrut: Dârü’l-Kutübi’l-İlmiyye, 1955.
Serahsî, Ebû Bekr. el-Mebsut. 31 Cilt. Beyrut: Daru’l-Fikr / Daru’l-Ma’rife, 1989.
Sicistânî, Ebû Dâvûd . es-Sünen. thk. Şuayb Anâvût. 8 Cilt. Dımaşk: Darü’r-Risâleti’l-İlmiyye, 2009.
Solmaz, Mekki. “Kur’ân’da Birey ve Toplumun İnşası”. Batman Akademi Dergisi 6/1 (2022), 28-48.
Sönmez, Zekiye. “Necrân’da Hıristiyanlık ve Hz. Muhammed’in Necrân Hıristiyan Din Adamlarıyla Münasebetleri”. Uludağ Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 26/2 (2017), 117-148.
Söylemez, Mehmet Mahfuz. “Hz. Peygamber Döneminde Mecusiler”. İslami İlimler Dergisi Yayınları, 2014.
Şâfiî, Ebû Abdillâh Muhammed b. İdrîs. Aḥkâmü’l-Ḳurʾân. thk. Abdülganî Abdülhâliḳ. 2 Cilt. Kahire: Mektebetü’l-Hasbî, 2. Basım, 1994.
Şerîf, Ahmed İbrahim. Mekke veʼl-Medine fiʼl-câhiliyye ve ahdiʼr-resûl sallahu aleyhi ve sellem. Kahire: Dârü’l-fikri’l-arabî, 1965.
Şevkânî, Ebû Abdillâh Muhammed b. Alî. Fetḥu’l-ḳadîr. thk. Abdurrahman Mahmiyye. 5 Cilt. Dârü’l-Vefâ, 1994.
Şinkītî, Muhammed Emîn. Eḍvâʾü’l-beyân fî îżâḥi’l-Ḳurʾân bi’l-Ḳurʾân. Mısır: Dârü’l-hedyü’n-Nebev’i, 2005.
Tazegün, Yusuf. “Kur’an’da Sosyal İnsanın Özellikleri”. Misbah 1/2 (2012), 67-83.
Tekin, Mustafa. “Müslümanların Hz. Peygamber’in Yahudilerle İlişkilerine Yaklaşımları”. Hz. Peygamber’in Yahudilerle İlişkilerine Çağdaş Yaklaşımlar. İstanbul: İslâmî İlimler Araştırma Vakfı, 2023.
Tirmizî, Ebû Îsâ Muhammed b. Îsâ . es-Sünen. thk. Beşşâr Avvâd. Beyrut: Dâru’l-ğarbi’l-İslâmî, 1998.
Topçuoğlu, Ali Aslan. “Yahudilik‐Hıristiyanlık ve İslâm Hukuku’na Göre Nikâh Akdine Etkisi Bakımından Din Farklılığı”. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi 10/2 (2010), 79-120.
Ünal, Vehbi. “İslam’da İbadetlerin Sosyal Fonksiyonu”. Cumhuriyet Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 14/1 (2010), 355-370.
Ünalan, Sıddık, Hakan Öztürk. “Hz. Muhammed’in Hristiyanlarla Yapmış Olduğu Diplomatik Münasebetlerin Evrensel Boyutu”. Fırat Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 12/2 (2007), 11-31.
Ünalan, Sıddık. “Hz. Muhammed’in Arabistan Yarımadasındaki Yahudilerle İlişkileri”. Fırat Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 20/2 (2015), 49-82.
Vâkıdî, Ebû Abdillâh Muhammed b. Vâkız. Kitâbü’l-Meġāzî. thk. Mersadin Jones. 3 Cilt. Londra: Alemü’l-kutüb, 1965.
Yardım, Ali. “Adî b. Hâtim et-Tâî”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 1/380. İstanbul: TDV Yayınları, 1988.
Yılmaz, Hasan, Alpcan Acar. “Sosyal Devlet Olabilmenin Anahtarı: Sosyal Politikalar Geliştirebilmek”. OPUS Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi 17/37 (2021). https://doi.org/10.26466/opus.902955
Yücel, İrfan. Peygamberimizin Hayatı. Ankara: DİB Yayınları, 29. Basım, 2016.
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 NEW ERA INTERNATIONAL JOURNAL OF INTERDISCIPLINARY SOCIAL RESEARCHES

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.