YİTİKLEŞMİŞ BİR DEMİRYOLU MİRASININ YENİDEN OKUNMASI: TEKKEKÖY KENT MÜZESİ ÖRNEĞİ

Abstract

Endüstriyel miras kapsamında değerlendirilen demiryolu yapıları, kentsel, mimari ve toplumsal bellekteki etkileriyle korunması ve yaşatılması gereken önemli yapı türleri arsında yer almaktadır. Bu kapsamında, Erken Cumhuriyet Dönemi’nde yapılmış Samsun Sahil Demiryolu hattının bir istasyon yapısı olan Tekkeköy Garı, yeniden işlevlendirme çalışmaları bağlamında ele alınmıştır. Çalışmada, Tekkeköy gar yerleşkesinde tarihsel kullanımı ve kütlesel etkisiyle ön plana çıkan istasyon yapısının mekânsal ve mimari özelliklerine yoğunlaşılmıştır. Bu bağlamda Tekkeköy istasyon binasının, kent müzesine dönüşümü çalışmanın odak noktasını oluşturmaktadır. Çalışmanın amacı, demiryolu mirasına ait bir yapının yeniden kullanım yaklaşımıyla geçirdiği mekânsal dönüşüm ve uygulanan müdahaleleri mimari bağlamda incelemektir. Bu kapsamda çalışmada; plan çizimleri, arşiv belgeleri, mevcut görseller ve yazılı dokümanlar veri araçları olarak kullanılmış, yerinde gözlem ve mekânsal okuma yöntemleriyle veriler desteklenmiştir. Günümüzde gar yerleşkesinde yer alan yapılar, Tekkeköy Kent Müzesi (istasyon binası) ve Gar Restoran (hangar ve işçi lojmanı) olarak yer alırken yerleşkenin geride kalan alanların tamamı kamusal yeşil alan olarak kullanılmaktadır. Odak noktası olan istasyon yapısının işlev dönüşümüyle beraber, yapının özgün mekânsal ve kütlesel olgusunun büyük oranda korunduğu, yeni kullanımın getirdiği gereklikler ve yapı sürekliliğini sağlamak amaçlarıyla sınırlı müdahalelerde bulunulduğu saptanmıştır. Bununla beraber yapı, önünde yer alan ray oluşumları ve karakteristik cephe yapısı sayesinde demiryolu mirasına ait olduğu anlaşılmaktadır. Bu bağlamda Tekkeköy Garı, yalnızca mekânsal işlevlerle sınırlı kalmayarak demiryolu mirasının korunmasıyla kent yaşamına dahil edilmiş ve kamusal bir odak noktası haline gelmiştir. Bu yönüyle çalışma, demiryolu mirasının yeniden işlev kazanmasında, mimari ve mekânsal açıdan somut bir okuma ortaya koymaktadır.