SELÇUKLU DÖNEMİ İÇ MİMARİ ÜSLUP: ANADOLU’DAKİ KERVANSARAY ÖRNEKLERİNİN KARŞILAŞTIRMALI ANALİZİ
Özet Görüntüleme: 0
/ 
PDF İndirme: 0
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.18793079Anahtar Kelimeler:
Selçuklu Dönemi, Kervansaray, İç Mimari Üslup, İç Mimarlık, Selçuklu SüslemesiÖzet
Kervansaraylar, Anadolu Selçuklu Devleti tarafından ticaret yollarını kullanan tüccarların barınma ve güvenlik ihtiyaçlarına cevap vermek için inşa edilmiş yapılardır. Bu yapıların dönemin yüksek mimari ve sanat anlayışı hakkında aktardığı bilgiler yirmi birinci yüzyıla ulaşmıştır. Ancak zaman içerisinde çeşitli sebeplerle yıkıma uğrayan kervansaraylar günümüze ulaşırken birtakım restorasyonlara tabii tutulmuştur. Çalışma kapsamında kervansaray yapılarının güncel hâlleri, iç mimari bir perspektifle sistematik bir biçimde ele alınmaktadır. Bu bakımdan farklı kervansaray yapıları literatürde çeşitli disiplinler tarafından ele alınmış olsa da iç mimari açıdan sistematik bir şekilde incelenmediği görülmüştür. Dolayısıyla bu çalışma, kervansarayların iç mimari önemine dikkat çekmek, karma ve kapalı plan tiplerine sahip örneklerini karşılaştırmalı bir şekilde incelemek ve bu yapıların içerdiği sanat ve mekânsal göstergelerin gelecek nesillere nasıl aktarılacağı hakkında yönelim belirlemek için betimleyici olması bakımından önem taşımaktadır. Çalışmada, kervansaray örneklerinin mekân organizasyonu, mimari üslup, yapım yöntemleri ve süsleme özellikleri bakımından ortak ve farklı özelliklerinin ortaya konması amaçlanmaktadır. Literatürdeki çeşitli yazılı kaynaklardan elde edilen bilgilerden yararlanılarak çalışmanın strüktürü oluşturulmuştur. Konuyla ilgili edinilen veriler çerçevesinde incelenen yapılar, nitel araştırma yöntemi olan durum analiziyle ele alınmıştır. Bu analiz yöntemiyle seçilen örneklerin mekân organizasyonu, mimari üslubu, yapım yöntemleri ve süsleme özellikleri fotoğraf tekniği ile belgelendirilerek yerinde incelenmiş; ardından karşılaştırmalı analizi yapılmıştır. Dört kervansarayın karşılaştırmalı analizi sonucunda ortak mimari ve iç mimari özelliklerin yanında mekânsal üslubunun kendi içerisindeki farklılıklarının var olduğu sonucuna varılmıştır. Sarıhan örneğinde görüldüğü üzere, bu yapıların aktif olarak kullanılmasının, bu mekânsal üslubun gelecek nesillere aktarılmasını destekleyeceği görülmüştür.
Referanslar
Akok, M., & Özgünç, T. (1956). Sarıhan. Belleten 20(79), 379-384.
Aslanapa, O. (1991). Anadolu’da ilk Türk Mimarisi: Başlangıcı ve gelişmesi. Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Yayını.
Aycibin, Seda 2018. “Anadolu Kervansaraylarının Tarihsel ve Mimari Gelişimi, Kervansaray Yapılarının İşlevlendirilerek Yeniden Kullanımı.” Master’s thesis, İstanbul Ticaret Üniversitesi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp
Baş, A. (2010). Öresun (Tepesi Delik) Han’ında temizlik ve restorasyon çalışmaları. Proceedings of the XIIIth Symposium of Medieval and Turkish Period Excavations and Art Historical Researches 1, 69-82.
Creswell, J. W. (2013). Nitel araştırma yöntemleri: Beş yaklaşıma göre nitel araştırma ve araştırma deseni. Translated by Mesut Bütün & Selçuk Beşir Demir. Ankara, Siyasal Yayın Dağıtım.
Dabanlı, Ö., & Şimşek, M. (2023). Ancient witnesses of the Silk Road: The cultural tourism potential of historical caravanserais in Anatolia. Scientific Culture 9(1), 89-106. https://doi.org/10.5281/zenodo.7459996
Darendeli, T., & Binan, C. Ş. (2021). Seljuks inherit to Anatolia; Caravanserais. Athens Journal of Architecture 7, 137-172. https://doi.org/10.30958/aja.7-0-2
Dinçer, S. G. (2021). Benzer geometrik şemaya sahip mukarnas tasarımlarının karşılaştırmalı analizi. Art-e Sanat Dergisi 14(27), 574-587. https://doi.org/10.21602/sduarte.868075
Ergin, O. N. (2013). Türkiye’de hanlar, kervansaraylar, oteller ve çeşitli barınma yerleri. İstanbul: T.C. Marmara Belediyeler Birliği Yayını.
Ficarelli, L. (2014). Technique and form of the land: The systems and the morphologies of Turkish caravanserais the design of the landscape, the caravan routes, the Silk Road, the caravanserais. Proceedings of the 2nd ICAUD International Conference in Architecture and Urban Design 348.
Gümüş, D., & Karaman, G. (2016). Aksaray-Alay Han’daki çift gövdeli arslan figürünün gizemi. Journal of International Social Research 9(47), 376-382.
Günel, G. (2010). Anadolu Selçuklu Dönemi’nde Anadolu’da İpek Yolu - kervansaraylar - köprüler. Kebikeç İnsan Bilimleri İçin Kaynak Araştırmaları Dergisi 29, 133-146.
Hasol, D. (2019). Mimarlık cep sözlüğü. İstanbul: Remzi Kitapevi.
Karaköy, G. (2005). Aksaray Çevresinde Selçuklu Dönemi Kervansarayları. Master’s thesis, Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp
Karakuş, F. (2022). Anadolu Selçuklu Dönemi Sultan Hanları üzerine bir inceleme. Turkish Online Journal of Design Art and Communication 12(1), 71-109. https://doi.org/10.7456/1120100/004
Kayaoğlu, İ. (1981). Anadolu Selçukluları devrinde ticari hayat. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 24(1-2), 359-374.
Malkov, A. (2014). The Silk Roads: A mathematical model. Cliodynamics 5(1), 4-22. https://doi.org/10.21237/C7CLIO5125309
Nonnamed 2019. Tuzhisar Sultan Hanı. (blog). February 20, 2019. https://www.sanatinyolculugu.com/tuzhisari-sultan-hani/ (Access Date: February 17, 2026)
Özergin, M. (2011). Anadolu’da Selçuklu Kervansarayları. Tarih Dergisi 15(20): 141-170.
Özgüç, T., & Akok, M. (1957). Alayhan, Öresunhan ve Hızırilyas köşkü iki Selçuklu kervansarayı ve bir köşkü. Belleten 21(81), 140-144. https://doi.org/10.37879/ttkbelleten.1272986
Polvonov, J. (2021). Caravanserais on the great Silk Road and their archeological site. The American Journal of Social Science and Education Innovations 3(02), 80-87. https://doi.org/10.37547/tajssei/Volume03Issue02-13
Şahin, E., & Halaç, H. H. (2023). İpek Yolu güzergahındaki “Mola Noktası” fonksiyonlu kervansarayların adaptasyonunun SWOT analizi ile değerlendirilmesi.” Manas Sosyal Araştırmalar Dergisi 12(4), 1547-1563. https://doi.org/10.33206/mjss.1256129
Turan, O. (1946). Selçuk kervansarayları. Belleten 10(39): 471-496.
Usul, D. (2023). Türkiye Selçuklu Dönemi İpek Yolu’nda Kayseri. Erciyes Akademi 37(4), 1782-1799. https://doi.org/10.48070/erciyesakademi.1379715
Yetiş Ardınç, Ş., & Kaygısız Çullu, N. (2017). İpek Yolu turizm projesi kapsamında Kapadokya’da yer alan kervansarayların turizme kazandırılması. International Journal of Social and Humanities Sciences Research (JSHSR) 4(11), 522-527. https://doi.org/10.26450/jshsr.83.
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 NEW ERA INTERNATIONAL JOURNAL OF INTERDISCIPLINARY SOCIAL RESEARCHES
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
